İhtiyati Haciz: Şartları, Teminat, Süreler ve İtiraz

Alacağınızı tahsil etmek için dava ya da takip başlatmayı düşünüyorsunuz, ama bu sürede borçlunun mallarını ve banka hesaplarını boşaltmasından endişe ediyorsunuz. İhtiyati haciz, alacağın varlığı kesinleşmeden önce borçlunun malvarlığını güvence altına almanın yoludur. Madalyonun öbür yüzünde ise hiç haberi olmadan hesapları dondurulan borçlu vardır.

Bu yazıda ihtiyati haczin şartlarını, teminatı, alacaklının kaçırmaması gereken süreleri ve borçlunun itiraz yollarını anlatıyoruz.

İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir

İhtiyati haciz İcra ve İflas Kanunu'nda (m. 257–268), ihtiyati tedbir ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (m. 389–399) düzenlenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ayrımı şöyle koyar:

Tekrarlamak gerekirse; para alacakları için ihtiyatî haciz, para dışındaki hak ve alacaklar için ise ihtiyatî tebdir uygulama bulur.

Bir para alacağını güvenceye almak için ihtiyati tedbir istenemez. Talep "ihtiyati tedbir" diye adlandırılmış olsa bile, amaç para alacağını güvenceye almaksa mahkeme ihtiyati haciz hükümlerini uygular.¹

Şartlar

Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir.

Vadesi gelmemiş borçtan dolayı yalnız aşağıdaki hallerde ihtiyati haciz istenebilir:

1 – Borçlunun muayyen yerleşim yeri yoksa;

2 – Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadiyle mallarını gizlemeğe, kaçırmağa veya kendisi kaçmağa hazırlanır yahut kaçar ya da bu maksatla alacaklının haklarını ihlâl eden hileli işlemlerde bulunursa;

Buna göre:

• Vadesi gelmiş bir para alacağında, borçlunun mal kaçırdığını göstermek gerekmez. Alacağın para alacağı olması, rehinle güvence altına alınmamış olması ve vadesinin gelmiş olması yeterlidir.
• Vadesi gelmemiş alacakta ise borçlunun belli bir yerleşim yerinin olmaması veya mal kaçırma ya da kaçma hazırlığı gibi ek bir sebep aranır.
• Rehinle güvence altına alınmış bir alacakta ihtiyati hacze gerek yoktur. Ancak rehinli malın değerinin alacağı karşılamayacağı tahmin ediliyorsa, karşılanmayacak kısım için ihtiyati haciz istenebilir.¹

Karar: hangi mahkeme, hangi delil?

Yetki. İhtiyati hacze, İİK m. 50 yollamasıyla Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetki kurallarına göre yetkili mahkeme karar verir (İİK m. 258). Genel yetkili mahkeme borçlunun yerleşim yeri mahkemesidir. Sözleşmeden doğan alacaklarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Para borçları kural olarak alacaklının yerleşim yerinde ifa edildiği için alacaklı çoğu durumda kendi yerleşim yerindeki mahkemeden de karar isteyebilir. Kanunda "malların bulunduğu yer" diye ayrı bir yetki kuralı yoktur.

Görev. Ticari alacaklarda kural olarak asliye ticaret mahkemesine başvurulur. İşçilik alacaklarında iş mahkemesine, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesine başvurulur.

Delil. Alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebebi hakkında "mahkemeye kanaat getirecek" deliller göstermek zorundadır (İİK m. 258/1). Yargıtay bunu, asıl davadaki gibi tam bir ispat değil, yaklaşık ispat olarak yorumlar.² Örneğin "teminattır" kaydı taşıyan bir bonoya dayanan talepte Yargıtay, bononun tüm unsurlarını taşıması ve vadesinin gelmiş olması karşısında ihtiyati haciz kararı verilmesi gerektiğine hükmetti; bononun teminat senedi olup olmadığı ise ayrıca açılacak bir davada tartışılmalıdır.³

Borçlu dinlenmeden karar. Mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir (İİK m. 258/2). Kararlar uygulamada çoğunlukla dosya üzerinden ve borçlu dinlenmeden verilir.

Ret kararına karşı istinaf. 2020'deki değişiklikle ihtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhine karar verilen taraf da istinafa gidebilir. Bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (İİK m. 258/3).⁴

Teminat

İhtiyati haciz istiyen alacaklı hacizde haksız çıktığı taktirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan mesul ve Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 96 ncı maddesinde yazılı teminatı vermeğe mecburdur.

Ancak alacak bir ilama müstenid ise teminat aranmaz.

Alacak ilam mahiyetinde bir vesikaya müstenid ise mahkeme teminata lüzum olup olmadığını takdir eder.

Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede dahi görülür.

• Teminat kural olarak zorunludur. Alacak bir mahkeme ilamına dayanıyorsa teminat aranmaz. İlam niteliğindeki bir belgeye dayanıyorsa, örneğin noterde düzenlenmiş bir borç ikrarına, teminat mahkemenin takdirindedir.
• İlamın kesinleşmesi gerekmez. Yargıtay'a göre konusu para olan bir ilam, kesinleşmemiş olsa da ihtiyati haciz için yeterlidir ve bu durumda mal kaçırma şüphesi aranmaz.²
• Kanunda bir oran yoktur. Teminatın tutarını ve şeklini hâkim serbestçe belirler (HMK m. 87). Uygulamada sık görülen %10–15 oranları kanuni bir kural değildir. Teminat genellikle nakit veya banka teminat mektubu olarak verilir.
• Çek ve bono için kanuni bir muafiyet yoktur. Kambiyo senetlerine dayanan taleplerde de kural teminattır. Karşılıksız çekte alacaklının diğer yolları için karşılıksız çek yazımıza bakabilirsiniz.
• Sözleşmeyle teminattan muafiyet geçersizdir. Ancak teminat gösterilmemişse mahkeme talebi doğrudan reddetmemeli, alacaklıya teminat için süre vermelidir.⁵

2026 yılı için ihtiyati haciz kararının maktu karar harcı 1.206,00 TL, asliye mahkemelerinde başvurma harcı 732,00 TL'dir.⁶

Alacaklının kaçırmaması gereken süreler

Bu sürelerin hiçbiri 2024'teki yargı paketiyle değişmedi. Bazı usul süreleri iki haftaya çıkarıldı, ancak ihtiyati hacze ilişkin "on gün" ve "yedi gün" süreleri olduğu gibi duruyor.

Arabuluculuk süreyi nasıl etkiler?

Ticari bir para alacağı için dava açılacaksa önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A). Kanun bu durumu ihtiyati haciz için ayrıca düzenler: hacizden sonraki yedi günlük dava açma süresi, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez (HUAK m. 18/A/16).

• Yargıtay, yedi gün içinde arabulucuya başvuran alacaklının ihtiyati haczinin ayakta kaldığını kabul etti.⁸
• Kanun sürenin son tutanaktan sonra yeniden başlayacağını söylemez; süre yalnızca durur. Başvuruya kadar geçen günler harcanmış sayılır. Bu nedenle arabulucuya mümkün olan en erken günde başvurmak ve son tutanak düzenlenir düzenlenmez davayı açmak gerekir.
• Arabuluculuk dava için şarttır, icra takibi için değil. Alacaklı yedi gün içinde icra takibi başlatmayı seçerse arabulucuya gitmesi gerekmez.

Kesin hacze dönüşme

Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmez, itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır veya itirazın iptali davası kazanılırsa, ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür (İİK m. 264 son fıkra). İhtiyati haciz alacaklıya başka alacaklılar karşısında öncelik (rüçhan) hakkı vermez; ancak başka bir alacaklının aynı mala koyduğu hacze geçici olarak katılma imkânı tanır (İİK m. 268).

Borçluysanız: hesabıma haberim olmadan haciz konuldu

İhtiyati haciz kararı çoğunlukla siz dinlenmeden verilir ve hacizden sonra öğrenirsiniz. İcra dairesi, haciz sırasında hazır bulunmadıysanız haciz tutanağının bir suretini üç gün içinde size tebliğ eder (İİK m. 262). Banka hesabınızdaki blokeyi genellikle tebligattan önce fark edersiniz.

İtirazda ne ileri sürülebilir? Yalnızca üç konu: ihtiyati haczin dayandığı sebepler, mahkemenin yetkisi ve teminat (İİK m. 265/1). İtiraz dilekçesine dayandığınız bütün belgeleri eklemeniz gerekir. Borcun esasına ilişkin tartışmalar, örneğin bir senedin teminat senedi olduğu iddiası, kural olarak ayrıca açılacak bir menfi tespit davasında çözülür.

İtiraz haczi durdurmaz. Haciz, mahkeme kararı değiştirene veya kaldırana kadar devam eder. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinafa başvurmak da icrayı durdurmaz (İİK m. 265 son fıkra). Hesabınızın hemen açılması gerekiyorsa, itirazla birlikte para, banka teminat mektubu veya rehin göstererek haczin kaldırılmasını isteyebilirsiniz (İİK m. 266).

"Yedi gün geçti, haciz düştü" demeden önce alacaklının arabulucuya başvurup başvurmadığını kontrol edin. Arabuluculuk süresince alacaklının dava açma süresi işlemez.

Borçtan fazla haciz yapılamaz. İhtiyati haciz de olağan haciz hükümlerine göre uygulanır; alacak, faiz ve masrafları aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m. 85/1). Aşan kısım için icra mahkemesine şikâyet yoluna gidebilirsiniz.

Haksız ihtiyati haciz ve tazminat

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişilerin uğradığı bütün zararlardan sorumludur (İİK m. 259/1).

• Maddi zarar: Yargıtay'a göre alacaklı, kusurlu olmasa bile maddi zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Bu bir kusursuz sorumluluktur.⁹
• Manevi zarar: Manevi tazminat için alacaklının kusuru aranır. Bazı kararlarda kötü niyet ve ağır kusur da arandı.¹⁰
• Zamanaşımı: Yargıtay bu davalarda Borçlar Kanunu'nun genel zamanaşımı süresini uyguluyor: zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl (TBK m. 72). Süre, haczin haksız olduğunu ortaya koyan kararın kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar.¹⁰¹¹
• Mahkeme: Tazminat davası, ihtiyati haczi koyan mahkemede de açılabilir.

Sık sorulan sorular

İhtiyati haciz için borçlunun mal kaçırdığını kanıtlamam gerekir mi?

Alacağınızın vadesi geldiyse hayır. Mal kaçırma veya kaçma hazırlığı, yalnızca vadesi gelmemiş alacaklar için aranan bir şarttır.

Teminat ne kadar olmalı?

Kanunda bir oran yoktur; tutarı ve şeklini hâkim belirler. Alacağınız bir mahkeme ilamına dayanıyorsa teminat aranmaz.

Teminatımı ne zaman geri alırım?

İcra ve İflas Kanunu'nda ihtiyati haciz teminatının ne zaman iade edileceğine dair açık bir hüküm yoktur. Uygulamada teminat, ihtiyati haczin kesin hacze dönüştüğü belgelendikten sonra veya borçlunun muvafakatiyle kararı veren mahkemeden istenir.

İhtiyati haciz konulan taşınmaz satılabilir mi?

Satış ve devir mümkündür, ancak haciz tapu kaydına işlenir ve taşınmazı izler; taşınmazı alan kişi onu bu kayıtla birlikte edinir (İİK m. 91).

İhtiyati haciz ne zaman kalkar?

Alacaklı kararı on gün içinde infaz ettirmezse veya hacizden sonra yedi gün içinde takip ya da dava başlatmazsa haciz kalkar. Borçlunun itirazının kabulü veya borçlunun teminat göstermesi de haczi kaldırır. Alacaklı davayı kaybederse ihtiyati haciz hükümsüz kalır.

Kaynaklar

1. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1796, K. 2021/607, T. 20.05.2021. ↩ ↩²

2. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/8129, K. 2025/8357, T. 22.12.2025 (bölge adliye mahkemesi daireleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi). ↩ ↩²

3. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/5674, K. 2014/8263, T. 02.05.2014 (karşı oylu). ↩

4. 7251 sayılı Kanun m. 50, RG 28.07.2020, sayı 31199. ↩

5. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/9141, K. 2014/11687, T. 17.06.2014. ↩

6. Harçlar Kanunu Genel Tebliği Seri No: 98, RG 31.12.2025, sayı 33124 (5. Mükerrer); 492 sayılı Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife. ↩

7. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/534, K. 2024/6023, T. 10.06.2024. ↩

8. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/7296, K. 2023/104, T. 11.01.2023. ↩

9. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2017/3918, K. 2018/2985, T. 16.04.2018. ↩

10. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2016/14427, K. 2019/1158, T. 04.03.2019. ↩ ↩²

11. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2016/10390, K. 2016/11165, T. 14.11.2016. ↩