Karşılıksız Çek: Cezası, Şikâyet Süresi, Ödemenin Etkisi ve Alacaklının Hakları

Bu yazı iki okur için hazırlandı. Biri elinde karşılıksız çek kalmış ve parasını almak isteyen esnaf veya şirket. Diğeri çeki karşılıksız çıkmış ve hapse girmekten korkan işletme sahibi. İkisinin de bilmesi gereken kurallar aynı kanunda, 5941 sayılı Çek Kanunu'nda düzenlenir.

Suç ne zaman oluşur?

Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak "karşılıksızdır" işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı, (…) az olamaz.

Suç, çekin yazıldığı anda değil, kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilip "karşılıksızdır" işlemi yapıldığında tamamlanır.¹

İbraz süresi: Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Süre, çekin üzerinde yazan düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m. 796). Süresi geçtikten sonra ibraz edilen çek için bu suç oluşmaz.

Ceza: hapis mi, para cezası mı?

"Hapse girer miyim?" sorusunun cevabı: Mahkeme doğrudan hapis cezası vermez. Verilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilir ve bu hapis ertelenemez. Ancak hapisten çıkmanın iki yolu vardır:

1. Devlete kalan adli para cezasını ödemek. Bu ödeme kişiyi tahliye ettirir, ama çek borcunu kapatmaz ve yasağı kaldırmaz.
2. Alacaklıya çek bedelini faiziyle birlikte ödemek. Bu, hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kalkmasını sağlar.

Mahkeme, adli para cezasının ödenmesi için hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yılı geçmemek üzere süre verebilir veya en fazla iki yıl içinde ve en az dört taksitte ödenmesine karar verebilir (TCK m. 52/4).

Ödemenin etkisi

(1) Karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında,

a) Yargılama aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine,

b) Mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra mahkeme tarafından hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına,

karar verilir. …

(2) Şikâyetten vazgeçme hâlinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.

• Faizle birlikte tam ödeme gerekir. Kanun "tamamen ödeyen" diyor; kısmi ödeme tek başına davayı düşürmez. Kısmi ödeme, alacaklının şikâyetinden vazgeçmesi karşılığında bir anlaşmanın parçası olabilir.
• Şikâyetten vazgeçme aynı sonucu doğurur. Uygulamada taraflar bir ödeme takvimi üzerinde anlaşıp son taksitle birlikte şikâyetten vazgeçilmesini kararlaştırabilir. Bu kanunda düzenlenmiş bir kurum değil, taraflar arasında bir sözleşmedir.
• 2020'deki taksit imkânı artık yok. 7226 sayılı Kanun'la getirilen "onda birini peşin öde, kalanını taksitle öde" düzenlemesi yalnızca 30 Nisan 2021'e kadar işlenmiş suçlar için ve ilk ödemenin 30 Haziran 2022'ye kadar yapılması şartıyla uygulanıyordu. Yeni bir karşılıksız çek için bu imkân bulunmuyor.
• Yasağın kaldırılması: Ödeme yapılmadıysa, cezanın tamamen infazından itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra yasağın kaldırılması istenebilir (m. 6/3).

Yargı paketleri çek cezasını değiştirdi mi?

Hayır. "Yeni yargı paketi çek cezası" aramaları çok yapılıyor, ancak 2023–2026 arasında çıkan yargı paketlerinin (7445, 7499, 7531, 7550, 7571 ve 7589 sayılı Kanunlar) hiçbiri karşılıksız çek suçunu veya cezasını değiştirmedi. Bugün yürürlükte olan hüküm, 2016'da yürürlüğe giren ve 2017'de Anayasa Mahkemesi tarafından kısmen iptal edilen metindir.

Bu dönemde Çek Kanunu'nda yapılan tek değişiklik, ileri tarihli çekin erken ibrazının geçersiz sayıldığı sürenin 31 Aralık 2028'e uzatılmasıdır.² Ceza hükümlerinde bir değişiklik olursa bu yazı güncellenecektir.

Bazı genel usul değişiklikleri ise bu davaları da etkiledi. 2024'ten beri adli para cezasının bir gününün karşılığı 100–500 TL'dir. 15.000 TL'ye kadar olan adli para cezaları kesindir ve istinaf süresi iki haftadır.

Şirket çekleri: cezayı kim çeker?

• Hesap sahibi bir şirketse, çek karşılığını bulundurmakla yükümlü olan kişi şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilmiş yönetim organı üyesidir. Böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organını oluşturan bütün gerçek kişiler sorumludur (m. 5/2).
• Şirketin kendisi ceza alamaz. Yargıtay, şikâyet dilekçesinde yalnızca şirketin gösterildiği ve şirkete ceza verilen bir hükmü bozdu.⁵
• Şikâyetçinin yetkilinin adını yazması gerekmez. Mahkeme, çek bilgilerinden sorumlu yönetim organı üyesini kendisi tespit etmelidir.⁶
• Yönetim kurulundan usulüne uygun ayrılan kişi, ayrılışı ticaret sicilinde henüz tescil edilmemiş olsa bile, kural olarak sonradan karşılıksız çıkan çekten sorumlu değildir. Ayrıldıktan sonra şirket adına fiilen çek kullanmaya devam ettiyse durum farklıdır.⁷
• Gerçek kişi, kendi hesabından çek yazması için başkasını vekil olarak tayin edemez. Vekil eliyle yazılan çekten de hesap sahibi sorumludur (m. 5/3).

Alacaklıysanız: adım adım

1. Çeki süresinde bankaya ibraz edin

Düzenleme tarihinin ertesi gününden itibaren aynı yerde on gün, farklı yerde bir ay içinde ibraz edin. İleri tarihli çeki, üzerindeki tarihten önce ibraz etmeyin.

2. Bankada "karşılıksızdır" işlemini yaptırın

• Bankadan "karşılıksızdır" işlemi yapılmasını isteyin ve çekin arkasını imzalayın. İmzalamazsanız işlem yapılmaz (m. 3/4).
• Banka, karşılığı olmayan her çek yaprağı için 16.350 TL'ye kadar ödeme yapmak zorundadır.⁸ Çek bedeli bu tutardan düşükse çek bedeli ödenir; kısmi karşılık varsa kısmi karşılığa bu tutar eklenir. Takas odası yoluyla ibrazda kısmi ödeme yapılmaz, ama hesaptaki kısmi karşılık sizin adınıza 15 gün süreyle bloke edilir (m. 8/4).
• Keşidecinin bankaca bilinen adreslerini isteyebilirsiniz (m. 2/2).

3. İcra takibi başlatın

Çek için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu kullanılabilir. Bu yolda borçlunun itiraz ve şikâyet süresi beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m. 168). Borçlunun itirazı, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m. 169).

Ayrıca keşideciden, karşılıksız kalan bedelin yüzde onunu ve uğradığınız zararı isteyebilirsiniz (TTK m. 783/3). Çek bedeline ibraz gününden itibaren faiz işler (TTK m. 810).

4. Gerekirse ihtiyati haciz isteyin

Karşılıksız çıkan çek, vadesi gelmiş bir para alacağı olduğu için ihtiyati haciz istenebilir. Ancak çeke özgü kanuni bir teminat muafiyeti yoktur; teminat konusunda genel kural uygulanır. Ayrıntılar için ihtiyati haciz yazımıza bakabilirsiniz.

5. Ceza şikâyetinde süreyi kaçırmayın

• Şikâyet savcılığa değil, doğrudan icra ceza mahkemesine yapılır. Kendi yerleşim yerinizdeki mahkemeye de başvurabilirsiniz (m. 5/1).
• Duruşmaya gitmeniz gerekir. Şikâyetçi belirlenen duruşmaya gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer (İİK m. 349).
• Adli para cezası size değil Devlete ödenir. Ceza davası sizin açınızdan, keşidecinin borcu ödeyerek kurtulma imkânı nedeniyle bir ödeme baskısı yaratır.

6. Zamanaşımı

Çek alacağı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m. 814). Bu süre 2012'den önce altı aydı; "altı ay" diyen kaynaklar eski metne dayanır. Zamanaşımı dolsa bile, keşideciye karşı sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre talepte bulunabilirsiniz. Bu talep için süre, çekin zamanaşımına uğradığı tarihten itibaren bir yıldır (TTK m. 732).

Çek kaybolduysa veya çalındıysa

Çek iradeniz dışında elinizden çıktıysa, asliye ticaret mahkemesinden bankanın çeki ödemekten men edilmesini (ödeme yasağı) ve çekin iptalini isteyebilirsiniz. Çeki elinde bulunduran kişi biliniyorsa mahkeme size iade davası açmanız için süre verir. Bilinmiyorsa, çekin getirilmesi için Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde üç kez ilan yapılır. Getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır (TTK m. 757–764). Bu bir çekişmesiz yargı işidir; bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz yolu kapalıdır.¹⁰

Keşideciyseniz: savunma noktaları

1. Şikâyet süresi: Şikâyet, karşılıksızlığın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde yapılmamışsa şikâyet hakkı düşer.
2. İbraz süresi: Çek süresi geçtikten sonra veya üzerindeki tarihten önce ibraz edildiyse suç oluşmaz.
3. Fail sıfatı: Şirketin mali işlerinden sorumlu yönetim organı üyesi değilseniz ya da çek ibraz edilmeden önce yönetimden usulüne uygun ayrıldıysanız, sorumluluğunuz tartışılmalıdır.
4. Ceza miktarı: Alt sınır, bankanın ödediği tutar düşüldükten sonra karşılıksız kalan miktardır; faiz ve masraf bu alt sınıra eklenemez.³
5. Tebligat: Savunmanız için gönderilen davetiyenin usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği önemlidir. Yargıtay, önce bilinen son adrese gönderilmeden doğrudan MERNİS adresine tebliğ edilen davetiye nedeniyle bir mahkûmiyeti bozdu.¹¹
6. Borçlu olmadığınızı düşünüyorsanız: Menfi tespit davası açabilir, borçlu olmadığınız bir parayı ödemek zorunda kaldıysanız ödemeden itibaren bir yıl içinde geri isteyebilirsiniz (İİK m. 72). Ancak çekin lehtarıyla aranızdaki ilişkiye dayanan "mal gelmedi" gibi savunmaları, kural olarak çeki iyi niyetle devralmış üçüncü kişilere karşı ileri süremezsiniz (TTK m. 687).

Sık sorulan sorular

Karşılıksız çek yüzünden hemen hapse girer miyim?

Hayır. Mahkeme adli para cezası verir. Ceza ödenmezse hapse çevrilir. Çek bedelini faiziyle ödemek veya alacaklının şikâyetinden vazgeçmesi, davanın düşmesini ya da hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kalkmasını sağlar.

Çek affı çıktı mı?

8 Ekim 2026 itibarıyla karşılıksız çek suçu veya cezası hakkında yürürlüğe girmiş yeni bir düzenleme yoktur.

Banka bana karşılıksız çek için ne kadar öder?

30 Ocak 2026'dan itibaren her çek yaprağı için 16.350 TL'ye kadar. Çek bedeli bu tutardan düşükse çek bedeli ödenir. Banka bu tutarı ödemek için çekin süresinde ibraz edilmiş olmasını arar.

Şikâyetten vazgeçersem çek alacağım ortadan kalkar mı?

Hayır. Şikâyetten vazgeçmek ceza davasını sona erdirir, ama çek alacağınızı ortadan kaldırmaz. İcra takibi ve hukuki yollar ayrıca devam eder. Bu nedenle şikâyetten vazgeçmeden önce ödemenin yapıldığından emin olun.

Ceza davasında verilen karara itiraz edebilir miyim?

15.000 TL'ye kadar olan adli para cezaları kesindir. Bu tutarı aşan cezalara karşı, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.

Kaynaklar

1. Anayasa Mahkemesi, E. 2016/191, K. 2017/131, T. 26.07.2017, RG 10.10.2017, sayı 30206, § 20. Karar, ceza alt sınırına faiz ve masrafların eklenmesine ilişkin ibareyi iptal etmiştir. ↩

2. 5941 sayılı Kanun geçici m. 3/5; 7566 sayılı Kanun m. 31, RG 19.12.2025, sayı 33112. ↩ ↩²

3. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2018/3098, K. 2018/7281, T. 18.06.2018. ↩ ↩²

4. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2023/20350, K. 2026/6631, T. 08.06.2026. ↩

5. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2023/7454, K. 2025/4045, T. 17.03.2025. ↩

6. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2023/15713, K. 2024/5764, T. 22.05.2024. ↩

7. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2019/33988, K. 2019/14958, T. 03.12.2019. ↩

8. TCMB Tebliği (Sayı: 2026/4), RG 29.01.2026, sayı 33152, yürürlük 30.01.2026. 2025 yılı tutarı 12.650 TL idi. ↩

9. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2020/1783, K. 2021/4360, T. 14.04.2021. ↩

10. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/2354, K. 2025/3033, T. 05.05.2025. ↩

11. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2025/6193, K. 2026/5656, T. 11.05.2026. ↩